Định giá doanh nghiệp từ báo cáo tài chính
Lợi nhuận trên sổ gần như không bao giờ là con số đem ra định giá. Việc đầu tiên là điều chỉnh nó về đúng.
Báo cáo tài chính là điểm xuất phát của mọi cuộc định giá, nhưng nó được lập cho một mục đích khác — tuân thủ chuẩn mực kế toán và nghĩa vụ thuế — chứ không phải để đo giá trị kinh tế của doanh nghiệp. Vì vậy bước đầu tiên của người định giá không phải là tính toán, mà là điều chỉnh lại số liệu cho phản ánh đúng khả năng sinh lời thực và bền vững. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam, bước điều chỉnh này thường làm con số thay đổi rất nhiều, và đây cũng là chỗ hai bên mua bán hay bất đồng nhất.
Ba cách tiếp cận
| Cách | Nguyên tắc | Phù hợp khi | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Theo thu nhập | Giá trị bằng dòng tiền tương lai quy về hiện tại | Dòng tiền ổn định, dự báo được | Rất nhạy với giả định tăng trưởng và tỷ lệ chiết khấu |
| Theo thị trường | So với bội số của các giao dịch tương tự | Ngành có nhiều giao dịch để tham chiếu | Ở Việt Nam dữ liệu giao dịch doanh nghiệp nhỏ rất hạn chế |
| Theo tài sản | Giá trị tài sản thuần sau khi định giá lại | Nhiều tài sản hữu hình, hoặc doanh nghiệp đang dừng hoạt động | Bỏ qua giá trị thương hiệu, khách hàng, đội ngũ |
Trong thực tế, giao dịch mua bán doanh nghiệp vừa và nhỏ thường lấy cách theo thu nhập làm chính, dùng cách theo tài sản làm mức sàn tham chiếu, và tham khảo cách theo thị trường nếu có dữ liệu.
Sáu khoản phải điều chỉnh
- Chi phí cá nhân của chủ hạch toán vào doanh nghiệp. Xe, điện thoại, đi lại, tiếp khách mang tính cá nhân — cộng ngược lại vào lợi nhuận, vì người mua sẽ không gánh những khoản này.
- Lương của chủ doanh nghiệp. Nhiều chủ nhận lương rất thấp hoặc rất cao so với công việc thực tế. Cần đưa về mức lương thị trường cho vị trí tương đương.
- Khoản thu chi một lần. Bán một tài sản, một khoản bồi thường, một vụ kiện — loại ra vì không lặp lại.
- Giao dịch với bên liên quan không theo giá thị trường. Thuê nhà của chính chủ với giá khác thị trường, mua bán với công ty cùng chủ — điều chỉnh về giá thị trường.
- Doanh thu chưa ghi nhận đầy đủ. Đây là điểm nhạy cảm nhất: bên bán thường nói doanh thu thực cao hơn sổ sách. Người mua chỉ trả tiền cho phần chứng minh được — bằng sao kê, hợp đồng, dữ liệu vận hành. Phần không chứng minh được, trên bàn đàm phán, gần như bằng không.
- Chi phí sắp phát sinh mà chưa ghi. Nghĩa vụ thuế tiềm ẩn của các kỳ chưa được kiểm tra, khoản phải thu khó đòi chưa trích lập, hàng tồn kho chậm luân chuyển — trừ đi.
Điều chỉnh phần tài sản và nợ
- Khoản phải thu: loại phần quá hạn không thu được và phần phải thu từ bên liên quan.
- Hàng tồn kho: đưa về giá trị có thể bán được, không giữ nguyên giá gốc.
- Tài sản cố định: định giá lại theo giá thị trường, đặc biệt với bất động sản.
- Nợ: bổ sung các nghĩa vụ chưa ghi nhận — bảo hành, tranh chấp, nghĩa vụ thuế tiềm ẩn.
Vì sao hai bên hay lệch nhau xa
Bên bán định giá dựa trên doanh thu thực mà họ biết; bên mua định giá dựa trên doanh thu chứng minh được. Với doanh nghiệp giữ hai bộ số liệu, khoảng cách này rất lớn và không thu hẹp được bằng đàm phán — vì bên mua không thể trả tiền cho một dòng tiền họ không có cách nào kiểm chứng, và cũng không muốn nhận rủi ro pháp lý đi kèm.
Kết luận thực tế cho chủ doanh nghiệp có ý định bán trong vài năm tới: việc chuẩn hoá số liệu phải bắt đầu ít nhất hai năm trước khi rao bán. Đây là khoản đầu tư có tỷ suất sinh lời cao nhất trong toàn bộ quá trình chuẩn bị bán.
Câu hỏi thường gặp
Chuỗi bài về mua bán doanh nghiệp dưới góc thuế
Dịch vụ liên quan: Rà soát thuế và sổ sách trước khi mua lại doanh nghiệp — khảo sát sơ bộ không tính phí.
Dịch vụ trọn gói: Mua bán và chuyển nhượng công ty trọn gói tại TP.HCM — soát xét, thủ tục và bàn giao sau giao dịch.
Đọc thêm
- Due diligence thuế trước khi mua lại doanh nghiệp
- Mua lại công ty có nợ thuế
- Hai hệ thống sổ sách — vì sao là rào cản
- Thuê giám đốc tài chính
Định bán hoặc gọi vốn trong vài năm tới?
Gọi để Á Châu chuẩn hoá số liệu từ bây giờ — phần này cần thời gian.
Nội dung mang tính tham khảo tại thời điểm đăng bài và chưa thay thế ý kiến tư vấn cho một giao dịch cụ thể. Doanh nghiệp nên liên hệ Kế Toán Á Châu trước khi áp dụng.
Cần Á Châu xử lý việc này cho doanh nghiệp anh/chị?
Điền 3 thông tin, chuyên viên gọi lại trong 4 giờ làm việc và gửi báo phí bằng văn bản trong 24 giờ. Kế toán trọn gói từ 500.000đ/tháng, tính theo số hoá đơn thật.
