Kiểm tra sổ sách trước khi mua lại công ty
Bên mua thường chỉ có vài tuần và một quyền tiếp cận hạn chế. Thứ tự soát quyết định giá trị của đợt soát.
Bên mua thường có rất ít thời gian và quyền tiếp cận hạn chế: bên bán mở hồ sơ trong phạm vi thoả thuận, trong một khoảng thời gian ngắn, và thường không muốn xáo trộn hoạt động. Trong điều kiện đó, soát đúng thứ tự quan trọng hơn soát nhiều. Danh mục dưới đây xếp theo mức độ ảnh hưởng tới giá và tới rủi ro kế thừa, để nếu thời gian có hạn thì phần trên cùng vẫn được làm.
Tám nhóm, xếp theo thứ tự ưu tiên
| # | Nhóm | Soát gì |
|---|---|---|
| 1 | Doanh thu và tính nhất quán | Đối chiếu doanh thu giữa sổ cái, tờ khai thuế, báo cáo tài chính và sao kê ngân hàng cho từng kỳ |
| 2 | Các kỳ chưa được kiểm tra | Lần gần nhất cơ quan thuế kiểm tra; phạm vi rủi ro còn mở |
| 3 | Chi phí lớn và điều kiện được trừ | Các nhóm chi phí trọng yếu: hợp đồng, biên bản nghiệm thu, chứng từ thanh toán |
| 4 | Công nợ phải thu | Bảng tuổi nợ, biên bản đối chiếu, mức độ tập trung vào một khách hàng |
| 5 | Hàng tồn kho | Biên bản kiểm kê gần nhất, tuổi hàng, phần chậm luân chuyển |
| 6 | Hồ sơ lao động | Số người trên bảng lương so với số đóng bảo hiểm; hợp đồng lao động |
| 7 | Giao dịch với bên liên quan | Có kê khai chưa, có hồ sơ xác định giá chưa, giá có theo thị trường không |
| 8 | Nghĩa vụ ngoài bảng | Bảo lãnh, tranh chấp, cam kết với bên thứ ba chưa ghi nhận trên sổ |
Nhóm thứ nhất đáng làm trước tiên vì nó vừa nhanh vừa cho biết nhiều nhất: nếu doanh thu khớp giữa bốn nguồn qua các kỳ thì phần lớn bộ sổ đáng tin; nếu lệch mà không giải thích được thì mọi con số sau đó đều phải đặt câu hỏi.
Năm dấu hiệu nên dừng lại
- Không cho tiếp cận sổ sách, hoặc chỉ cho xem bản tóm tắt do bên bán tự lập.
- Doanh thu bên bán nói lệch xa doanh thu trên sổ và không có cách nào chứng minh phần chênh.
- Nhiều năm chưa được cơ quan thuế kiểm tra, kèm hồ sơ chứng từ mỏng. Tổ hợp này là rủi ro kế thừa lớn nhất.
- Công nợ hoặc tồn kho lớn nhưng chưa từng đối chiếu, chưa từng kiểm kê.
- Tài khoản khai thuế và chữ ký số do một cá nhân bên ngoài giữ — sau chuyển nhượng có thể mất quyền truy cập hồ sơ của chính doanh nghiệp.
Không dấu hiệu nào trong số này tự nó chấm dứt giao dịch. Nhưng mỗi dấu hiệu đều là lý do để mở rộng phạm vi soát và siết chặt điều khoản bảo vệ trong hợp đồng, thay vì đi tiếp như chưa có gì.
Tổ chức một đợt soát ngắn
- Ký thoả thuận bảo mật và thống nhất phạm vi hồ sơ được mở, bằng văn bản.
- Yêu cầu danh mục hồ sơ trước, để biết cái gì có và cái gì không có trước khi vào soát.
- Soát theo thứ tự tám nhóm ở trên, chọn mẫu với khoản nhỏ và soát toàn bộ với khoản trọng yếu.
- Ghi lại mọi câu hỏi chưa được trả lời — phần này quan trọng ngang với phần đã kiểm được.
- Kết thúc bằng một bảng ước tính rủi ro bằng tiền, không phải một bản nhận xét.
Câu hỏi thường gặp
Chuỗi bài về mua bán doanh nghiệp dưới góc thuế
Dịch vụ liên quan: Rà soát thuế và sổ sách trước khi mua lại doanh nghiệp — khảo sát sơ bộ không tính phí.
Dịch vụ trọn gói: Mua bán và chuyển nhượng công ty trọn gói tại TP.HCM — soát xét, thủ tục và bàn giao sau giao dịch.
Đọc thêm
- Due diligence thuế trước khi mua lại doanh nghiệp
- Định giá doanh nghiệp từ báo cáo tài chính
- Mua lại công ty có nợ thuế
- Dịch vụ kiểm tra, rà soát sổ sách kế toán
Sắp vào giai đoạn soát hồ sơ?
Gọi để Á Châu soát cùng, và bàn giao bảng ước tính rủi ro bằng tiền.
Nội dung mang tính tham khảo tại thời điểm đăng bài và chưa thay thế ý kiến tư vấn cho một giao dịch cụ thể. Doanh nghiệp nên liên hệ Kế Toán Á Châu trước khi áp dụng.
Cần Á Châu xử lý việc này cho doanh nghiệp anh/chị?
Điền 3 thông tin, chuyên viên gọi lại trong 4 giờ làm việc và gửi báo phí bằng văn bản trong 24 giờ. Kế toán trọn gói từ 500.000đ/tháng, tính theo số hoá đơn thật.
